İLİMİZİ TANIYALIM

Erzincan’?n Tarihi

Erzincan’?n ?lkça? tarihi hakk?nda esasl? bilgiye henüz sahip de?iliz. Ne varki tarihçiler ikinci bin y?l da, bu yörede, hurrilerin ya?ad???n?, ikinci bin y?l?n ilk yar?s? ba?lar?nda da Hayasl?larla Azziler’in hüküm sürdü?ünü kaydetmektedir.

     Anadolu’da  M.Ö. 1050- 1180 tarihleri aras?nda Hattu?a?’? merkez yaparak büyük bir imparatorluk kuran Hitit’ler yak?n do?uyu egemenlikleri alt?na    alm??lard?r. ?üphesiz ki Erzincan’da Hititler’in yönetimi alt?nda idi. Anadolu’nun çe?itli yerlerinde yap?lan kaz?larda Hititlere ait çe?itli eserler ortaya ç?kar?lm??t?r. Erzincan ve yöresinde Hititler’e ait bir yerle?im merkezine rastlanmam??sa da, bu yörenin Hitit egemenli?i alt?nda kald???ndan da hiç ?üphe yoktur.
     Do?u Anadolu’da kurulan ilkça? devletlerinden biri de Urartular’d?r. M.Ö.900 y?llar?nda kurulan bu devlet Van’? (Tuspa) ba?kent yapm??, s?n?rlar?n? Hazar Denizinden Malatya‘ya, kuzeyde Erzurum-Erzincan’dan güneyde Halep-Musul’a kadar geni?letmi?tir.
     Erzincan yak?nlar?nda Alt?ntepe’de Prof Dr. Tahsin ÖZGÜÇ taraf?ndan yap?lan kaz?da (1953) Urartular’a ait bir çok eser ç?kar?lm??, bu yörenin Urartu egemenli?i alt?nda kald??? kan?tlanm??t?r.
Çe?itli sald?r?lara maruz   kalan Urartu ?ehirleri, teker teker tahrip edilirken Medler’in Anadolu’yu istilas? s?ras?nda M.Ö. 600 y?llar?nda tamamen ortadan kald?r?lm??t?r. Erzincan ve yöresi, Urartular’? yenerek Anadolu’yu istilaya ba?layan Med’lerin  (M.Ö. 612) eline geçti. Med Krall???’n?n Kyaksar döneminde Lidyal?lar’la yap?lan sava?lar, muhtemelen Erzincan ve civar?nda cereyan etmi?tir. Bu yöreler M.Ö.550 tarihlerinde Persler’in eline geçmi?tir.

     Hititler’in Anadolu’yu istila ettikleri s?rada, ?ran yaylas?n? da Persler ele geçirdiler. Persler’in yükseli?i daha çok Ciroz (550-530), Kampis (530-520) dönemlerine raslar. Bu dönemde Erzincan ve çevresinde Persler’in eline geçer. Persler’den sonra Anadolu Makendonyal?lar’?n eline geçmi?tir.
Roma ordusu M.Ö.70 tarihinde Do?u Anadolu’yu ele geçirmeye ba?l?yarak Elaz?? yöresindeki Safen (Harput) Kral???’n? y?kt?ktan sonra, Tigran Ordusunu da yenilgiye u?ratm??t?r. Bu s?rada (M.Ö. 68) Pontuslular da Erzincan yörelerinde Roma üstünlü?üne son vermi?lerdir. ?ran ile Bizans aras?nda sürekli sava?lara sahne olan Erzincan ve yöresi, en son Bizans imparatoru  Heraklius taraf?ndan 629 tarihinde yenilgiye u?rat?lan ?ran’dan geri al?nd?.
     Halife Hz. Osman (644-656) zaman?nda Habib bin Mesleme  35/655 senesinde Erzincan ve yöresini ele geçirerek, bu bölgeyi tamamen Müslümanlar?n yönetimine katt?. Erzincan ve yöresi Abbasiler döneminde de çe?itli sald?r?lara maruz kald?. Halife Mütevekkil Alallah (847-861) döneminde Malatya Valisi Ömer bin Abdullah, Arapgir, E?in, Kemah, Erzincan ve Trabzon kentlerini Bizansl?lar’dan geri ald?. (859) Böylece Erzincan tekrar Araplar?n hakimiyetine geçti.

     Türklerin Anadolu’ya ak?nlar yapt???n? daha önce belirtmi?tik. Fakat, Türklerin Anadolu’yu vatan edinmeleri genel kanaate göre Malazgirt (1071) zaferinden sonrad?r. Malazgirt zaferi kazan?l?nca Alparslan, Karasu ve Çatl? nehirleri vadilerinin fethine Mengücek Ahmet Gazi’yi görevlendirmi?tir.
Alparslan’?n komutanlar?ndan olan Mengücek Ahmet Gazi, Erzincan, Kemah, Divri?i ve ?ebinkarahisar yörelerini hakimiyeti alt?na ald?. Kemah’? merkez yapt?. Ahmet Gazi’nin ölümü üzerine (1114) yerine o?lu ?shak Bey geçti. Bu beyli?i uzun süre yöneten ?shak Bey ölünce (1124) yerine Melih Mahmut geçti. ?shak Beyin o?ullar? onu tan?may?nca, Mengücek devleti parçaland?.  Kemah Melih Mahmut’a Erzincan Davut ?ah’a, Divri?i’de Süleyman ?ah’a dü?tü. Davut ?ah’?n öldürülmesi üzerine (1151) Erzincan’a 13 y?l Süleyman ?ah’a sahip olmu?; Davut ?ah’?n o?lu Fahrettin Behram ?ah (1165) y?l?nda babas?n?n taht?nda oturunca, Mengücek Beyli?i tekrar güçlenmi?tir. Fahrettin Behram ?ah, K?l?çarslan’?n damad? olmas? da  göz önünde bulundurulursa, Mengücek Selçuklu münasebeti daha iyi anla??l?r.

     Behram ?ah zaman?nda, Erzincan çok ilerlemi?, ticaret ve sanayi geli?mi?tir. Zelzeleler sebebi ile o dönem ait eserler maalesef günümüze ula?mam??t?r. Behram ?ah 1225 tarihinde Erzincan’da ölmü?, a?a?? Urla (Ula) köyünde defnedilmi?tir.
Behram ?ah ölünce yerine o?lu Davut ?ah geçti. 1228 tarihinde Selçuklu sultan? Alaaddin Keykubat Erzincan ve Kemah’? i?gal ederek Mengücek Beyli?ine son verdi. Alaaddin Keykubat ile Celalettin Harzem ?ah aras?nda Erzincan yak?nlar?nda, Yass?-Çemen denilen yerde 1230 tarihinde sava? oldu ve Celalettin Harzem ?ah yenildi.  Alaattin Keykubat’?n ölümü (1237) üzerine, yerine o?lu II. G?yasettin Keyhüsrev geçti.  Onun zaman?nda devlet Mo?ollar?n istilas?na u?rad?. 1240 tarihinde Erzurum’u i?gal eden Mo?ollar Erzincan’? geçerek 1243 tarihinde Köseda? sava??nda Anadolu Selçuklu Devletini hezimete u?ratt?. Böylece Erzincan ve yöresi ?lhanl?lar?n eline geçti. ?lhanl?lar yöreyi beylerle (Vali) yönettiler. Timur-Ta? Bey M?s?r’a kaçarken yerine Alaaddin Eretna’yi b?rakt?.
     Timur-Ta?’?n M?s?r’a s???nmas?ndan sonra valili?e gelen Alaaddin Eretna ilhanl? hükümdar? Ebu Sait Bahad?r Han’?n ölümü (1335) üzerine ?lhanl?larla  olan ba??n? keserek görünü?te Celay?rl? Hükümdar? Büyük ?eyh Hasan Han’a ba?l? kalarak ba??ms?zl???n? ilan etti.
     Bir ara Çoban O?ullar? Hükümdar? Küçük ?eyh Hasan, Erzincan ve yöresi kendi beyli?ine katt?ysa da 1338’de Memluk Sultan Nasreddin Muhammed’in yard?m? ile  Erzincan ve yöresi Küçük ?eyh Hasan’dan kurtuldu. Erzincan bu beylik döneminde de el de?i?mi?tir. Alaaddin Eratna 1352’de öldükten sonra yerine o?lu G?yasettin Mehmet getirildi. Ç?kan anla?mazl?klar sonunda Erzincan ba??ms?z olarak, Burak Bey’e b?rak?ld?. S?ras? ile Ahi Ayna Bey (öl. 1362), Pir Hüseyin (öl. 1379), Mutahhareten Bey yönetimi ele ald?. Mutahhareten döneminde, Kad? Burhanettin Erzincan’a ve yöresine birkaç kez sald?r? düzenledi. Bu sald?r?lar Akkoyunlu Hükümdar? Kutlu Bey’in yard?m? ile atlat?ld?.

     Bu dönemde Erzincan üzerinde Akkoyunlular’?n etkisini görmekteyiz.
     Erzincan Emiri Mutahhareten’in  Timur’a ba?lanmas? Osmanl? Padi?ah? Y?ld?r?m Beyaz?t’? k?zd?rm??t?. Beyaz?t da Erzincan’? muhasara etti.(1401) Fakat çok geçmeden Ankara Sava?? patlak verince, yöre tekrar Timur’un eline geçti.(1402)
     Yörede Fatih Sultan Mehmet dönemine kadar Osmanl?lar etkili olamad?lar. 1419’da 1. Mehmet zaman?nda Karakoyunlu Beyi Kara Yusuf Erzincan’? zapt etti Pir Ömer’i vali tayin etti.
1455’de de, Akkoyunlu hükümdar? Uzun Hasan Erzincan’? ald?. Kaleyi yeniden onard?. Yöre Fatih ile Uzun Hasan aras?nda ç?kan Otlukbeli sava??na kadar (11 A?ustos 1473) Akkoyunlar?n elinden kald?.
Bu sava?tan sonra Osmanl?lar?n denetimine geçti.
     1502 tarihinde Safevi taht?na gecen ?ah ?smail Erzincan’? karargah yapm??t?. Anadolu’yu eline geçirmek isteyen Safeviler’e Yavuz Sultan Selim  23 A?ustos 1514’te Çald?ran Sava??y’la dur deyince, Erzincan tekrar Osmanl?lar’?n yönetimine geçti.

     Kanuni Sultan Süleyman 1534‘te Tebriz Seferi, 1540’da ?ran Seferi s?ras?nda Erzincan’a u?ram??t?r.
     Birinci dünya sava??ndan 11 Temmuz 1916 tarihinde Ruslar taraf?ndan ?ehir i?gal edilmi?, bunu f?rsat bilen ayr?l?kç? Ermeniler’de silahl? birlikler olu?turarak faaliyete geçmi?lerdir. 18 Aral?k 1917 de Sovyet hükümeti ile yap?lan Erzincan Mütarekesi ile 11 Ocak 1918 de rus askerleri bölgeden çekilmi? ancak, ermeni çeteleribir çok kanl? olaya neden olmu?tur. Kaz?m Kara Bekir komutas?ndaki askeri birlikler 13 ?ubat 1918 de Erzincan’? 22 ?ubat 1918 de Tercan’? ermeni silahl? güçlerinden kurtarm??lard?r. Kurtulu? sava??nda ve hareketli geçen Cumhuriyetin ilk y?llar?nda Erzincan halk? Büyük Atatürk’ün yan?nda olmu?tur.
     Kentin ad?n?n “Eriza” veya “Aziriz” kelimelerinden geldi?i, ilk önce “Erziricin” daha sonrada bugün ifade edildi?i ?ekilde “Erzincan” a dönü?tü?ü rivayet edilmektedir.
1923 y?l?nda kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin bir ili olan Erzincan, 1939’da ?iddetli depreme maruz kalm??, ?ehir harabeye dönmü?tür. ?ehirde ta? ta? üstünde kalmam??, onbinlerce insan hayat?n? kaybetmi?tir. Depremden sonra demiryolundan yukar? yeni bir ?ehir in?aat?na ba?lanarak bugünkü Erzincan ?ehri meydana getirilmi?tir.

ERZ?NCAN CO?RAF? ÖZELL?KLER?

     Erzincan Do?u Anadolu Bölgesinin Kuzey Bat? bölümünde yukar? F?rat havzas?nda 39 02`- 40 05` kuzey enlemleri ile 38 16`- 40 45` Do?u boylamlar? aras?nda yer almaktad?r. ?limiz Do?uda Erzurum, Bat?da Sivas, Güneyde Tunceli, Güneydo?uda Bingöl, Güneybat?da Elaz??, Malatya, Kuzeyde Gümü?hane, Bayburt ve Kuzeybat?da Giresun illeri ile çevrilidir. Yüzölçümü 11.903 km2 olup il merkezinin denizden yüksekli?i 1.185 metredir.
Erzincan`?n ilçeleri; Çay?rl?, ?liç, Kemah, Kemaliye, Otlukbeli, Refahiye, Tercan ve Üzümlü`dür.
     Erzincan birinci derecede deprem ku?a?? üzerindedir. 1939 depreminden sonra ?ehir merkezi ?imdiki yerinde yeniden kurulmu?tur. En son önemli deprem 13 Mart 1992 tarihinde rihter ölçe?ine göre 6,8 ?iddetinde meydana gelmi? ve 657 ki?i hayat?n? yitirmi?tir.
     Erzincan ili genellikle da?lar ve platolarla kapl?d?r. Da?lar çe?itli yönlerde, belli bir s?ra içerisinde uzan?r. Güneybat?dan Munzur, Kuzeybat?dan Refahiye Da?lar? ?l s?n?rlar?na girer. Do?udan Erzurum`dan gelerek, Bat?ya do?ru uzanan Karasu ?rma?? ve kop da?lar?, il alan?n? derinlemesine, aralar?nda geni? düzlükler b?rakacak ?ekilde böler.
Da?lar il topraklar?n?n yakla??k % 60`?n? kaplar. Esence (Ke?i?) da?lar?, ilin en yüksek noktas?n? (3.549 m.) olu?turmaktad?r. Köhnem da?? 3.045 m. Sipikör da?? 3.010 m. Mayram da?? 2.669 m., Kop da?? 2.963 m.,    Mülpet da?? 3.065 m., Munzur da?lar? 3.449 m., Kazankaya da?? 2.531 m., Ergan da?? 3.256 m., Dumanl? da?lar? 2.618 m. ve Co?an da?? 2.976 m.dir.
     Erzincan ilinde ovalar, do?u-bat? ve kuzey-güney do?rultusunda uzanan da? s?ralar? aras?ndaki çöküntü alanlar?nda ye al?r. Ovalar birbirine bo?azlarla ba?lanm??t?r. Erzincan ovas?, do?u-bat? yönünde uzan?r. Denizden yüksekli?i 1.218 m. olan ovan?n uzunlu?u 40 km., toplam alan? ise 500 km2.dir. Kuzeyinde, do?u-bat? yönünde uzanan bir fay hatt? vard?r. Kal?n bir alivyon tabakas?yla kapl? olan ovada, sulu tar?m yap?lmaktad?r. Orta verimlilikte olup, bu?day, ?ekerpancar? ve fasülye yeti?tirilmektedir.
F?rat vadisinin iki yan?nda Sansa bo?az?na dek olan alandaki çok say?da düzlükler, Tercan ovalar?n? olu?turur. En geni?i 180 km2.lik, Çad?rkaya (Pekeriç) ovas?d?r. Denizden yüksekli?i 1.450-1.500 m. olan bu ova kal?n bir alivyon tabakas? ile örtülmü?tür.
     ?I toplam alan?n?n, 1/20`sini yaylalar kaplamaktad?r. Güneyde Munzur da?lar?n?n uzant?lar? üzerinde, özellikle Ko?an da?? yöresindeki yaylalar, seyrek ve k?sa otlarla kapl?d?r. Yer yer me?eliklere rastlanmaktad?r. Daha do?uda, Erzurum- Erzincan-­Bingöl s?n?r?nda bulunan Cemal da?lar?n?n, Erzincan`da kalan uzant?lar? üzerinde, verimli yaylalar bulunmaktad?r. Önemlileri aras?nda Çimen, Melan, ve Sar?çiçek yaylalar? zengin bitki örtüsüne sahiptir.
     ?lin en büyük ve en önemli akarsuyu F?rat ?rma??d?r. F?rat 43,8 m3/sn ile 1320 m3/sn aras?nda de?i?en debisi ile sulama, enerji ve su sporlar? amaçlar?yla kullan?lmaktad?r. Tercan ovalar?nda F?rat’a, kuzeybat?da Ke?i? da?lar?ndan ç?kan, Çay?rl?k dere ile güneydo?uda Tuzla suyu kat?l?r.
Tercan ovas?nda sular?n birle?ti?i yerden itibaren F?rat’?n en büyük kolu karasu ad?n? almaktad?r.
     Erzincan ovas?nda F?rat ?rma??, iki yandan Mercan, Kom, Cimin, Pahnik ve Sürperen sular? ile Çardakl? deresini al?r. Irmak, Erzincan ovs?ndan sonra, Ba???ta?`a kadar derin bir yatak içerisinde akar. F?rat, Kemaliye ilçesinde Kad?gölü suyu ile Miran suyunu ald?ktan sonra, ilçenin güneydo?usunda Ba?p?nar yak?nlar?nda Keban baraj? ile Elaz?? il s?n?r?na girer. Refahiye ilçesinden ç?kan sular?n d???ndaki tüm sular? bünyesinde toplar. Refahiye ilçesinin sular? Çukurdere arac?l??? ile Kelkit çay?na dökülür.
     Bölgedeki bütün akarsular k?sa boylu sel karakteri ta??yan dere ve çaylard?r.?lkbahar mevsiminde eriyen kar sular? ve ya?an ya?murlarla kabar?r, zaman zaman ta?k?nlara neden olurlar.
?I s?n?rlar? içerisinde co?rafi önemi olan göl yoktur. Çay?rl? ilçesinde Yedi göller ve Ayg?r gölü, Otlukbeli`de Otlukbeli gölü, Kemaliye`de Kad?gölü gibi küçük göller bulunmaktad?r.


?KL?M?

     Erzincan, karasal iklim özelli?ine sahiptir. Ancak, yüzey ?ekilleri, ovalar? ve da?larla çevrili olmas? yer yer de?i?ik karakterli iklimlerin ortaya ç?kmas?na neden olmaktad?r. Do?u Anadolu bölgesinde yer alan Elaz?? ve Malatya d???ndaki di?er tüm illerden daha ?l?man bir iklimi vard?r.
Y?ll?k s?cakl?k ortalamalar? 16,6 oC’dir. En so?uk ay olan Ocak ay? ortalamas?n?n -3,7 oC, en s?cak ay olan A?ustos ay? ortalamas?n?n da 23,9 oC oldu?u görülmektedir. Erzincan, çevre illere göre daha uzun ve s?cak yaz mevsimi ya?amaktad?r.
     K?? mevsiminde do?udan gelen Sibirya kaynakl? hava kütlelerinin tesirinde kald??? için oldukça sert k?? günleri ya?anmaktad?r.
Ya??? itibariyle, 380,6 l?k (k?/m2) ya??? ortalamas?na sahip olan il, y?l içerisinde en fazla ya???? 633,1 mm. olarak, en az ya???? 206.1 mm. olarak almaktad?r. En ya???l? mevsim ?lkbahar olup, ya????n yüzde 39`u bu mevsimde, yüzde 26`s? Sonbahar, yüzde 22`si K??, ve yüzde 13`ü de Yaz mevsiminde kaydedilmektedir. Y?ll?k nem ortalamas? ise yüzde 62`dur.
?klim aç?s?ndan önemli olan, meteorolojik göstergeler istasyon bulunan ilçelere göre uzun y?llar ortalamalar? olarak a?a??da gösterilmi?tir.

     Erzincan` da akarsu boylar?nda görülen kavak ve sö?ütlerin d???nda genel olarak k?sa ömürlü c?l?z otsu bitkiler yayg?nd?r. Ormanlar Refahiye ve Kemah çevresinde me?e, gürgen, d?? budak ve sar? çam olarak yo?unla?m??t?r. ?I topraklar?n?n 911.479 ha. yakla??k yüzde 76.57 si erozyona maruzdur.

ULA?IM B?LG?LER?

KARAYOLLARI
     ?limizde 274 Km. Devlet Yolu, 537 Km. ?l Yolu olmak üzere toplam 811 Km. yol a?? bulunmaktad?r.
Devlet ve il yollar?m?z?n 195,2 km’si bölünmü? yol, yine bu yollar?m?z?n 16 km’si Bitümlü S?cak Kar???m Kaplamal?, 681 km’si sathi kaplamal?, 96 km’si stabilize, 18 km’si di?er yollard?r.
     ?limizde daha önceki y?llarda ba?lay?p 2002 y?l? sonuna kadar 14,7 km, 2003 y?l?nda 9 Km, 2004 y?l?nda 37,9 Km, 2005 y?l?nda 11,9 Km, 2006 y?l?nda 20,4 Km, 2007 y?l?nda 101,3 Km ve 2008 y?l?nda 15,3 km olmak üzere, 2003-2008 y?llar?nda toplam 162,8 Km bölünmü? yol yap?lm??t?r. Karayollar? yat?r?m projeleri hakk?nda bilgiler önemli yat?r?mlar bölümünde gösterilmi?tir

KÖY YOLLARI
     Erzincan ili genelinde 2.991 km. 1. derece öncelikli, 620 km. 2. derece öncelikli olmak üzere toplam 3.611 km. köy yolu a?? bulunmaktad?r. 1. Derece öncelikli köy yolu a??n?n 476 km’si asfalt, 1.373 km’si stabilize, 998 km’ si tesviyeli yol, 144 km’si de ham yoldur. 2. derece öncelikli köy yolunun 25 km’si asfalt, 181 km’si stabilize, 414 km’si ise tesviyeli yoldur.
?lin 2000 y?l? nüfus say?m?na göre, 1. derece öncelikli köy yolu olarak tespit edilmi? olan 2991 km. köy yolundan 494 adet köyde ya?ayan 105.128 ki?i, 230 ba?l? yerle?im yerinde ya?ayan 6.760 ki?i olmak üzere toplam 724 yerle?im biriminde 111.888 ki?i köy yolundan faydalanmaktad?r. Köy Hizmetleri Genel Müdürlü?ünce 2000 y?l?nda “Birinci Derece Öncelikli Köy Yollar? Master Plan?"”haz?rlanm??t?r. Bu plan uyar?nca her köy ve ba?l?s?n?n tek bir yolu 1. derece öncelikli köy yolu, var ise di?er yollar? 2. derece öncelikli köy yolu olarak tespit edilmi?tir. 1. derece öncelikli köy yolu tespitinde idari yap? , yolun geometrik standard?, topografik yap?, maliyet ve benzeri uygunluk ko?ullar? dikkate al?nm??t?r.
     Erzincan ?linde Merkez ve 9 ?lçe dahilindeki 494 köy ve 230 ba?l?s?nda ya?ayan 111.888 ki?i toplam 3.611 km. lik köy yolundan faydalanmaktad?r. 1. derece öncelikli köy yolu toplam? 2.991 km’dir. Kalan 620 km’lik köy yolu 2.derece öncelikli köy yolu olup, ba?lant? yolu niteli?indedir.
Köy Hizmetleri Genel Müdürlü?ünce 2000 y?l?nda “Köy Yollar? Master Plan?” haz?rlanm??t?r. Bu plan çerçevesinde öncelikle 1. derece öncelikli köy yollar?n?n programlar dahilinde ve plan uyar?nca tamam?n?n asfalt yap?lmas? hedeflenmektedir. Bu planda 192 km’lik köy yolunda tesviyeli yap?m?, 1.281 km.lik köy yolunda yol onar?m?, 1.281 km’lik köy yolunda stabilize kaplama ve bütün i?ler tamamland?ktan sonra toplam 2.598 km’lik köy yolunun asfalt kaplamas?n?n yap?lmas? planlanmaktad?r
     1.derece öncelikli köy yollar?n?n yüzde 13,5’i asfalt, yüzde 44,5’i stabilize, yüzde 35’i tesviyeli yol, yüzde 7‘side ham yoldur. Görüldü?ü üzere k?rsal alana hizmet veren köy yollar?n?n çok az bir bölümü asfalt kaplamal?d?r . 1997 y?l? nüfus say?m? verilerine göre 92.925 ki?i k?rsal alandaki köy ve mezralarda ya?amaktad?r. Bu nüfusun yüzde 63.9’u (59.435 ki?i) asfalt kaplamal? yoldan yani yol a??ndaki yüzde 13.5’lik kesimden ula??mlar?n? sa?lamaktad?r. Geri kalan nüfusun yüzde 23,7’si (22,018 ki?i) stabilize kaplamal? yoldan yani yol a??ndaki yüzde 44,5’lik kesimden ula??mlar?n? sa?lamaktad?r. Nüfusun yüzde 11,7’si tesviyeli yoldan ula??mlar?n? sa?lamaktad?rlar.
     Köyde ya?ayan nüfusun büyük bölümüne (yüzde 63,9) ula??m hizmeti asfalt kaplamal? yol olarak götürülmü?tür. Asfalt kaplamal? yol oran?n?n yüzde 13,5 olmas? ve bu köylerin genellikle ovada veya az engebeli bölgelerde yer almas?, nüfusun bu yerle?im yerlerinde yo?unla?mas? daha dü?ük yol ?ebekesinden faydalan?lmaktad?r.
     ?lin k?rsal?ndaki ula??m?n uzun mesafeli ve yüksek maliyetli olu?u, k?rsaldaki köylünün gelir düzeyinin dü?ük olmas?, ula??m hizmetlerinde ekonomik eri?ebilirli?i ve hareketlilik talepleri dü?ük seviyede kalmaktad?r. Asfalt Kaplamal? 1.derece öncelikli köy yollar?n?n yüzde 41’i Merkez ilçede yer almaktad?r. Di?er 8 ilçedeki köylerin asfalt kaplamal? yol oranlar? çok dü?ük seviyede kalmaktad?r. Asfalt kaplamal? 1. derece köy yollar?n?n ilçeler baz?nda da??l?m? grafikte gösterilmi?tir. K?rsal alandaki nüfusun yüzde 62,7’si Merkez ?lçeye ba?l? köylerde ya?amaktad?rlar. Nüfusun geri kalan yüzde 37,3’üde di?er 8 ilçeye ba?l? köylerde ya?amaktad?rlar.
?l genelinde 2991 km 1. derece köy yolu olup; bu yol a?? 724 yerle?im biriminde ya?ayan 111.888 ki?iye hizmet vermektedir.